१९) युथनेशिया / स्वाती चांदोरकर /

१९) युथनेशिया / स्वाती चांदोरकर / Mehta  Publishing  House / Rs २२०/- पृष्ठे २२५ / कादंबरी / फेब्रुवारी २०११ /

दोन  शब्द  लेखिकेबद्दल:
लेखिकेचे  संगीत, नृत्य, रेकी, पेंटिंग, नाट्याभिनय यामध्ये प्राविण्य आहे. प्रकाशित पुस्तके: गोल गोल राणी, वपु, काळाकभिन्न आणि ओशोंचे अनुवादित साहित्य. वपु – एक अमृतानुभव या कार्यक्रमाच्या निर्मात्या. शिक्षण: B. Sc. (Home Science)

हे पुस्तक लिहिण्यासाठी लेखिकेने काही डॉक्टरांचे सहकार्य घेतले आहे.

कथासूत्र :

ह्या कादंबरीचा नायक एक डॉक्टर आहे. वैद्यकीय सेवेची ज्या ठिकाणी आवश्यकता आहे अशा काशिमिरा भागात तो वैद्यकीय प्रक्टिस सुरु करतो. लोकांचा विश्वास संपादन करतो. हॉस्पिटलचा व्याप वाढतो. रोगी आणि त्यांचे उपचार याचेच विचार  डॉक्टरांच्या डोक्यात घोळत असतात. पत्नीच्या सांगण्यावरून डॉक्टर हॉस्पिटलचा विषय घरात काढत नाहीत. आपली Career आणि व्यैयक्तिक  आयुष्य याची कशी सांगड घातली पाहिजे याचा धडा आपण नकळत शिकतो. डॉक्टरांची मुलगी शिक्षणासाठी परदेशी जाते व तेथेच एका मुसलमान मुलाच्या प्रेमात पडते. डॉक्टरांच्या पत्नीला  हार्ट प्रोब्लेम असतो. तिला हा धक्का सहन होत नाही व ती निधन पावते. मुलगी तिच्या प्रेमिकाबरोबर लग्न करते. मुलाच्या घरची मंडळी हे लग्न स्वीकारत नाहीत. डॉक्टरांचा पण विरोध असतो पण तेही हे लग्न रोखू शकत नाहीत. डॉक्टर हॉस्पिटलच्या कामात व्यस्त राहतात. समजासेवेला पण वाहून घेतात. त्या भागातील लोक डॉक्टरना देवमाणूस म्हणून मानायला लागतात. डॉक्टर एका बलात्कार झालेल्या मुलीवर  उपचार करतात आणि जेव्हा तिच्या घराची मंडळी तिला बरे झाल्यावर  स्वीकारत नाहीत तेव्हा हॉस्पिटलमध्ये तिला नोकरी व नर्सिंगचे शिक्षण देतात. मुलगी हुशार असल्यामुळे तिला डॉक्टर बनवतात. ते मदत करीत असलेल्या आश्रमातील एका मुलाला दत्तक घेतात. तोही कालांतराने डॉक्टर होतो. मुलगी व जावई यांचा अपघात होतो व त्यांचा नातू भारतात आजोबांकडे येतो. परदेशात मिळणाऱ्या स्वातंत्र्यामुळे नातवाला वाईट सवई लागलेल्या असतात. मुलीचा संसारहि दु:खपुर्ण असतो हेही नातू बिघडण्याचे कारण असते. डॉक्टरांचा अपेक्षा भंग होतो. डॉक्टर मनाने खचतात.

डॉक्टरांच्या मनात जगणे आणि मरण ह्याचे द्वंद्व सुरु असते. ते ह्या शब्दांकडे व्यापक अर्थाने बघत असतात. वैद्यकीय अधिवेशनात दयामरण ह्या विषयावर हिरीरीने बोलतात. अशी परवानगी मिळाली पाहिजे म्हणून आग्रही असतात. कशा प्रकारे ह्याची अंमलबजावणी  करता येईल हे नमूद करतात. इतर डॉक्टरही त्यांच्या मताशी सहमत असतात पण मोकळेपणी कोणीच ह्या मताचा पुरस्कार करत नाहीत.

मग हॉस्पिटलमध्ये बेड नंबर ४ वरील रोगी दगावायला लागतात. हॉस्पिटलमध्ये कुजबुज सुरु होते. त्यांनी शिकवलेल्या मुलीला डॉक्टरांचा संशय येतो व ती हा विचार त्यांच्या दत्तक मुलाकडे बोलून दाखविते. ते ह्या प्रकारांचा पाठपुरावा करतात. डॉक्टरांची तब्बेत बिघडते व त्यांना बेड नंबर ४ दिला जातो. पुढे काय? डॉक्टरना दया मरण मिळते का? मित्रानो, उत्तरासाठी तुम्हाला कादंबरी वाचावी लागेल.

पुस्तकाचा font मोठा आहे. वाचताना त्रास होत नाही. लेखिकेने कादंबरीत संवादाचा उपयोग केला आहे त्यामुळे आपल्याला फिरत्या रंगमंचावरील    नाटक – सिनेमा बघितल्याचा भास होतो. कादंबरीतील माणसांची, स्थळाची वर्णने विस्ताराने केली आहेत. त्यामुळे आपण कादंबरीत रमून जातो. निवेदनाच्या  ओघात रोगी आणि त्यांची कौटुंबिक, सामाजिक, आर्थिक बाजू उलगडत जाते. त्यातील काही गोष्टी आपण  आयुष्यात अनुभवलेल्या असतात व त्यामुळे हि कादंबरी  आपल्याला जवळची वाटते.  डॉक्टर प्रत्येक रोगी आणि त्याचा रोग ह्याच्या मूळाशी  जातात व त्या अनुषंगाने मिळालेली उत्तरे आपल्याला अस्वस्थ करतात. ती कारणे आपल्याला रोज वाचायला मिळतात. (उ.ह. व्यसनाधीनता, बलात्कार, अंधश्रद्धा, एड्स, कौटुंबिक जबाबदारी टाळण्याची वृत्ती, गरिबी वगैरे) कथानक हॉस्पिटल, बंगला, डॉक्टरांची केबिन, ध्यान मंदिर, रोग्यांचे केस पेपर्स, डॉक्टरांचा भूतकाळ, मुलीच्या व पत्नीच्या आठवणी, आश्रम, समाजसेवा  या चक्रामध्ये फिरत राहते. त्यामुळे कादंबरीला वेग आला आहे. आपण वाचनात गुंगत जातो, पण प्रत्येक नवीन माहितीने अस्वथहि होत जातो. कादंबरीतील पात्रांची, रोग्यांची, operation ची वर्णने तो प्रसंग – ती पात्रे आपल्या डोळ्यासमोर उभी करतात.

डॉक्टरनी केलेले कृत्य बरोबर कि नाही ह्याचा आपण विचार करू लागतो. युथनेशिया म्हणजे दयामरण. ‘मर्सी किलिंग‘ ला कायद्याने आपल्या देशात मान्यता नाही. पण ती असती तर नि:स्वार्थी भावनेने त्याचे पालन झाले असते का? मृत्यू म्हटलं कि भय, दु:ख, वेदना काही टळत  नाहीत. जगण्यावरच अपरंपार प्रेम, मोह, वासना सुटत नाहीत. नकोशी झालेली शरीरंहि खितपत पडतात. वेदना, अपमान सहन करत राहतात मग अशांना शांत मरण द्याव अशा विचारांना चालना मिळते. आपणही स्वत:वर प्रसंग आल्यानंतर दया मरणाचा विचार करू लागतो पण उघडपणे ते विचार आपण बोलू शकत नाही. संकुचित दृष्टीने जगणे आणि मरणे ह्याचा विचार केला तर दया मरण आपण स्वीकारू शकणार नाही पण जर ह्या शब्दांचा अर्थ व्यापक दृष्टीने बघितला तर डॉक्टरांचे म्हणणे आपल्याला पटेल. जेव्हा मरण येत नाही म्हणून जगणे सुरु होते, तेव्हा असे जगणे त्या माणसासाठी आणि त्याच्या नातेवाईकांसाठी त्रासदायक होते.  अशा रोग्यांना दया मरण दिले पाहिजे असे डॉक्टरना वाटते. आयुष्यभर परोपकार करणाऱ्या डॉक्टरांचा हा वेगळ्या प्रकारचा परोपकाराच असतो. ह्या कृत्यात डॉक्टरांचा कोणताही वैयक्तिक स्वार्थ नसतो. डॉक्टरनी दया मरण दिलेले रोगी अशा दुर्धर आजाराने बेजार असतात कि कोणताही वैद्यकीय उपचार त्यांना वाचवू शकणार नाही. त्यांचे जगणे त्या रोग्यासाठी आणि त्याच्या कुटुंबासाठी त्रासदायक ठरलेले असते. नातेवाईकांची मनाची तयारी पण असते. फक्त उघडपणे कोणी दया मरणाचा उपाय डॉक्टरना  सुचवत नाही. अशी काही उदाहरणे आपण ऐकतोहि.

काही वेळा ज्योतिषी मृत्युजय जप करायला सांगतात. बरेच वेळा रोग्याची तब्बेत सुधारते किवा वरील प्रकारात, रोगी दगावतो.

माणसाला मरणाची नेहमी भीती वाटत असते. हे स्वाभाविकपण आहे. खरेतर हि भीती मरणाची असतेच पण त्याहून जास्त भीती असते कि आपण लोळत पडणार का? आपली कोण सेवा करणार.? पत्नी आधी वारली असेल तर हि चिंता पराकोटीची असते. ह्यामुळेच ‘मरण’ हा शब्द उच्चारायला पण माणूस घाबरतो. विनोदाने बोलायचे तर आयुष्यात दोन गोष्टी नक्की आहेत, त्या म्हणजे मरण आणि कर. (Taxation) 🙂

आपले आयुष्य म्हणजे जन्म आणि मृत्यू ह्या मधील प्रवास आहे. ह्या दोन्ही गोष्टी आपल्या हातात नाहीत. Pascal (तत्ववेत्ता) म्हणतो कि मृत्यू    नक्की आहे, फक्त वेळ अनिश्चित आहे. मग मृत्यूबद्दल काळजी करण्यात काय अर्थ आहे?

कै. विनोबा भावेनी आपल्या ‘भगवत गीता ‘ ह्या पुस्तकात मृत्यू बद्दल छान विवेचन केले आहे. माणसाला शांतपणे मरण येण्यासाठी ४ देवतांची कृपा आवश्यक  आहे.

१) Fire / अग्नी म्हणजे काम. माणसाने शेवटपर्यंत कार्यमग्न राहिले पाहिजे.

२) Moon / चंद्र म्हणजे चांगले, क्षमाशील मन असले पाहिजे.

३) Sun  / सूर्य म्हणजे सतत नवीन शिकणे. शिक्षणाचा / अनुभवाचा उपयोग लोकांसाठी करणे.

४) Space  /अवकाश म्हणजे वासना मेली पाहिजे. (detached attitude )

ह्या देवतांची मर्जी संपादन करण्यासाठी तरुण वयातच अभ्यास सुरु करावा लागेल. हा अभ्यास वाटतो तेव्हडा सोपा नाही. पूजा अर्चा, कर्म कांड एकवेळ निभावता येईल पण क्षमाशील मन, कार्यमग्नता, सेवेतील आनंद आणि वासनेवर विजय संपादन करणे, खूप कठीण.

आजारपणांत लोळत न पडता वेदनारहित मृत्यू आपल्या नशिबात असेल कि  नाही हे आपण सांगू शकत नाही. पण एखादा जीवघेणा आजार झाला तर उगाच उपचार करू नयेत हि आपली इच्छा नातेवाईकांना सांगून  ठेवू शकतो.

दयामरणा सारखा अवघड विषय समाजासमोर मांडल्याबद्दल लेखिकेचे अभिनंदन. मित्रानो, ह्या विषयावर समाजात विचार झाला पाहिजे असे मला वाटते.  तुमचे विचार मला कळवाल?  Email ID: spandane2008@gmail.com

सुधीर वैद्य
१२-०२-२०१२
http://www.spandane.com

Advertisements

0 Responses to “१९) युथनेशिया / स्वाती चांदोरकर /”



  1. Leave a Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s




Archives

April 2012
M T W T F S S
    May »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.


%d bloggers like this: